ریشهها، علائم و راهکارهای درمان ترس از صمیمیت در روابط عاطفی, صمیمیت به معنای به اشتراکگذاری احساسات، افکار و وجود جسمانی با فرد دیگری و خلق تجربههای مشترک و نزدیک است. این مفهوم ابعاد مختلفی دارد و ترس از آن میتواند یک یا چند بُعد را هدف قرار دهد.
برای درک بهتر، انواع صمیمیت عبارتند از صمیمیت جنسی که میل و توانایی برقراری رابطه جنسی است، صمیمیت عقلانی یعنی اشتراکگذاری ایدهها و نظرات، صمیمیت عاطفی یعنی ابراز احساسات درونی و عمیق، و صمیمیت تجربی یعنی خلق و به اشتراکگذاری خاطرات و تجربیات زندگی مشترک.
غرق شدن در رابطه و از دست دادن استقلال، و همچنین اختلال اضطراب. این ترسها اغلب ریشه در تجربیات کودکی دارند و در بلوغ در روابط بروز مییابند.
در ادامه هر یک را جداگانه مورد تحلیل قرار میدهیم۱. ترس از رهاشدگیافراد مبتلا به این ترس، نگرانی مداوم از ترک شدن توسط شریک زندگی دارند. ریشه این ترس معمولاً در تجربه ترک شدن توسط یکی از والدین یا فرد تأثیرگذار در دوران کودکی جستجو میشود.۲. ترس از غرقشدن در رابطهاین گروه از افراد از کنترل و تسلط شریک بر تمام جوانب زندگی خود وحشت میکنند.
بسیاری از متخصصان ترس از صمیمیت را زیرمجموعه اختلالات اضطراب، به ویژه اضطراب اجتماعی، دستهبندی میکنند.
برخی نیز این ترس را پشت پرده فعالیت گسترده در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی پنهان میکنند؛ اگرچه ظاهرا دوستان زیادی دارند، اما با هیچکدام احساس صمیمیت واقعی نمیکنند که تشخیص را دشوارتر میسازد. ترس از لمس شدن نیز میتواند بخشی از این طیف باشد.\علائم و نشانههای ترس از صمیمیتاین ترس به شیوههای گوناگون و گاه متضاد در روابط خود را نشان میدهد. درک این پارادوکس برای همسایگان و شریکهای زندگی این افراد حیاتی است.
نشانههای اصلی عبارتند از۱. آشناییهای پیدرپی و ترس از تعهداین افراد در ابتدای آشنایی راحتاند، اما با عمیقتر شدن رابطه و لزوم تعهد، دچار ترس شده و رابطه را خاتمه میدهند.
این کمالگرایی – چه در محیط کار و چه در زندگی شخصی – معمولاً نتیجه عکس داده و افراد را از خود دور میکند.۳. دشواری در بیان نیازهااین افراد در ابراز نیازهای خود مشکل دارند، چون خود را شایسته نمیدانند. از آنجا که طرف مقابل نمیتواند ذهنشان را بخواند، نیازها برآورده نمیشوند و به تدریج حس ناشایستگی و کاهش اعتماد متقابل را به دنبال دارد.۴.
تخریب رابطهاز غرزیدن به خاطر مسائل جزئی تا انتقادهای جدی و مکرر، همه ابزارهایی هستند تا نفرت طرف مقابل را به دست آورند و بهانههایی برای دوری فراهم کنند.۵.
دشواری در برقراری تماس فیزیکیاضطراب در لحظه تماس فیزیکی یا رابطه جنسی یکی از نشانههای بارز است که خود را به دو شکل متضاد نشان میدهد پرهیز کامل از تماس، یا نیاز شدید و ناشی از ترس به تماس مداوم.\عوامل افزایشدهنده احتمال ابتلامانند سایر اختلالها، پیشینهها و الگوهای رفتاری خاصی در کودکی و نوجوانی بستر را برای بروز این ترس در بلوغ فراهم میکنند.
این عوامل عمدتاً شامل تجربیات آسیبزننده کودکی و نارساییهای والدین هستند\خانواده کنترلگر با وجود ظاهر مهربان، کنترل بیش از حد، تخریب استقلال و وابستگیمحوری در این خانوادهها، ترس از صمیمیت را در فرزندان تقویت میکند.بیتوجهی عاطفی حضور فیزیکی والدین بدون درگیری عاطفی، پیام تو قابل اعتماد نیستی را به کودک میفرستد که در بلوغ به بیاعتمادی و ترس از نزدیکی منجر میشود.مرگ یا از دست دادن والدین فوت والدین، طلاق، زندان یا هرگونه جدایی اجباری در کودکی، احتمال ابتلا به اختلالات روانی و مشکلات در برقراری روابط عاطفی عمیق را بالا میبرد.بیماری والدین وقوع کودک در نقش مراقب والد بیمار یا سایر اعضای خانواده، باور تنها من میتوانم حساب باز کنم را تقویت میکند که مانع صمیمیت در بلوغ میشود.اختلالهای روانی والدین تحقیقات نشان میدهد بیماریهایی مانند اختلال شخصیت خودشیفته در والدین، میتواند دلبستگی ناایمن و ناتوانی در مدیریت ترسها را در فرزند به ارث ببرد.والدین معتاد ناتوانی والدین در انجام وظایف به خاطر اعتیاد، ترس از رها شدن را در کودک دامن میزند.سوءاستفاده فیزیکی یا جنسی از کودک آزارهای جنسی یا فیزیکی در دوران کودکی، ترسهای عمیقی شکل میدهد که در بلوغ به صورت ترس از صمیمیت بروز مییابد.تمسخر کلامی کودکانی که مدام مسخره میشوند، در بلوغ از تکرار آن تجربه وحشت دارند و ترجیح میدهند افکار و ایدههای خود را پنهان کنند که خود به کاهش صمیمیت میانجامد.بیاعتمادی به دیگران آموزش به غریبهها اعتماد نکن، سابقه افسردگی، یا قربانی بودن از تجاوز، از عوامل خطر دیگر هستند.روابط آسیبزا در بیرون از خانواده تجربیات مخرب با خویشاوندان، معلمان، همکاران زورگو یا در روابط نوجوانی و جوانی، نقش بسزایی در شکلگیری این ترس ایفا میکنند.\تشخیص ترس از صمیمیتشدت این ترس طیف وسیعی دارد از علائم خفیف تا پرهیز کامل از نزدیکی.
آزمونهای روانشناسی توسط روانکاوان، شدت ترس را تعیین کرده و گام اول در انتخاب روش درمانی است.\درمان ترس از صمیمیتمراجعه به روانشناس حرفهای برای ریشهیابی در وقایع کودکی، اهمیت حیاتی دارد. انتخاب درمانگر مناسب ممکن است نیازمند مراجعه به چند متخصص باشد. درمانگر به فرد کمک میکند تا با گذشته آشتی یابد و راهی برای خروج از ترس بیابد.
با توجه به همروزی متداول با افسردگی، اعتیاد یا اختلالات اضطراب، این موارد نیز باید در برنامه درمانی گنجانده شوند.\راهکارهای شخصی برای غلبه بر ترس از صمیمیتبه جانب درمان حرفهای، تلاشهای شخصی نقشی تعیینکننده دارد. بخش عمده این تلاشها، چالش دادن نگرشهای منفی نسبت به خود است. غلبه بر این ترس زمانبر است و ارادهای برای پذیرش عدم قطعیت و بازبینی وقایع زندگی میطلبد.۱.
احتمالات را بپذیریدترس از عواقب احتمالی رابطه، مانع اصلی است. باید پذیرفت که هر رابطهای ممکن است به پایان برسد، همانند عدم قطعیت حاکم بر طبیعت. زندگی را به خاطر پیشآمدهای احتمالی متوقف نکنید.۲. به خودتان اهمیت دهیدشناخت ارزش خود و عزت نفس، حصنی در برابر شکستهای عاطفی است. اگر قدر خود را بدانید، رد شدن یا شکست رابطه، هویت شما را فرو نمیریزد.۳. گذشته خود را بررسی کنیدبا شجاعت به نقاط تاریک رابطه با والدین نگاه کنید.
پیامهای دریافت شده در کودکی را با پیامهای مورد نیاز مقایسه کنید. درک اینکه مدل والدین تنها مدل ممکن نیست، به کپی نکردن الگوهای نامناسب در روابط فعلی کمک میکند.۴. گفتوگوی درونی را بازسازی کنیدانتقادات سالها درونی به خود، ریشه در تجربیات گذشته دارد. این گفتگو را به چالش بکشید، ریشهیابی کنید و سعی در اصلاح آن داشته باشید.۵. به اهدافتان نگاه کنیدآیا هدف شما رابطه عمیق و پایدار است؟
اگر بله، چرا با رفتارهای خود مانع رسیدن به آن میشوید؟ تأمل در آرزوها و مقایسه آنها با اقدامات فعلی، مسیر را روشن میکند.۶. به خودتان زمان دهیدغلبه بر ترس یکشبه محقق نمیشود. در صورت بازگشت ترس، خود را ببخشید و دلسوزانه با خود رفتار کنید. این ترس ضعف شخصیت نیست، پیامد گذشتههایی است که قابل حل است.
تحقیقات ثابت کرده تجربیات مثبت در رابطه، مشکلات صمیمیت را کاهش میدهد؛ پس در پی خلق چنین تجربههایی با همکاری طرف مقابل باشید.\توصیهها برای تعامل با افراد دارای ترس از صمیمیتاگر عزیزتان دچار این ترس است، رعایت نکات زیر در تعامل با او موثر است\یادآوری مداوم محبت و پذیرش (کلامی و رفتاری)، ترس او را کاهش میدهد.صبور باشید؛ فرآیند درمان شامل عقبگردهایش است. حوصله داشته باشید تا دوباره به سمت شما برگردد.شخصیسازی نکنید.
در برابر رفتارهای پسزده با عصبانیت واکنش ندهید. بدانید او بیش از هر چیز از پسزده شدن شما وحشت دارد.به یاد داشته باشید این ترس در روابط ارزشمند و در لحظات احساسات مثبت بروز مییابد، نه در روابط سطحی یا لحظات منفی.به او اجازه دهید خودش متوجه شود درمان کار تیمی است. شما نیازی به دانستن ریشههای ترس ندارید (حریم خصوصی است)، او به حمایت و گوش شنوا نیاز دارد.ترس از رها و غرق شدن را در تحلیل رفتارها مد نظر داشته باشید.
مثلاً به جای اعلام ناگهانی سفر، او را در تصمیمگیری شریک کنید تا حس کنترل داشته باشد.
