آبله میمون راهنمای کامل علائم، روشهای انتقال، تشخیص و پیشگیری, با پایانیافتن پاندمی کرونا و افزایش مسافرتهای بینالمللی، بیماری آبله میمون به عنوان یک چالش بهداشتی جدید در سطح جهان ظهور کرده است. این عفونت ویروسی که پیشتر عمدتاً در قاره آفریقا مشاهده میشد، اکنون در مناطق گستردهتری از جهان گزارش شده است.
با توجه به عدم وجود درمان ضدویروسی خاص و قطعی، شناخت علائم، راههای انتقال و اقدامات پیشگیری، مهمترین ابزار مقابله با این بیماری است. آبله میمون چیست و چگونه شناسایی شد؟ آبله میمون یک بیماری ویروسی نادر است که توسط ویروس آبله میمون از خانواده اورتوپاکسویروس ایجاد میشود. این ویروس شباهت ساختاری زیادی به ویروس آبله دارد. برای اولین بار در سال ۱۹۵۸، هنگام بروز عفونت در ونی میمونهای آزمایشگاهی شناسایی شد.
مرکزی) که وخامت بیشتری دارد، و کلاد ۲ (غرب آفریقا) که خفیفتر است. همهگیری اخیر در سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ ناشی از زیرنوع کلاد ۲ب بوده است.
آیا آبله میمون قابل درمان است؟ خبر خوب این است که آبله میمون یک بیماری خودمحدودکننده محسوب میشود. یعنی در اکثر موارد، علائم در بازه ۲ تا ۴ هفته به طور خودکار بهبود مییابند و بیمار به درمان خاصی نیاز ندارد. با این حال، مراقبتهای حمایتی، مصرف مایعات فراوان و پیشگیری از عفونتهای ثانویه باکتریایی (با تجویز آنتیبیوتیک توسط پزشک) ضروری است.
ا در حال افزایش است و مواردی در مناطق غیرمحلول نیز گزارش شدهاند. در آفریقا، کودکان زیر ۱۵ سال بیشترین میزان ابتلا را دارند.
در خارج از آفریقا (بهویژه اروپا و آمریکا)، بیماری بیشتر در مردان همجنسگرا گزارش شده است، اما این بدان معناست که سایر افراد در امان هستند؛ هر کسی میتواند مبتلا شود. علائم بالینی آبله میمون دوره نهان بیماری (از ابتلا تا ظهور علائم) معمولاً ۱ تا ۲۱ روز است، اما اغلب پس از یک هفته علائم آغاز میشوند.
آغاز شده و به سایر نقاط گسترش مییابند.
این برآمدگیها از حالت ماکول (لکه صاف) به پاپول (برآمدگی)، وول (تاول پر از مایع)، پوستول (تاول پر از مایع قیحی) و در نهایت قشره قهوهایرنگ پیش میروند که پس از ۲ تا ۴ هفته میریزد. برخی بیماران ممکن است تنها جوش پوستی داشته باشند یا تنها علائم آنفولانزا ی تجربه کنند. راههای انتقال ویروس انتقال ویروس از طریق تماس نزدیک و مستقیم با فرد یا حیوان آلوده رخ میدهد.
مهمترین مسیرها عبارتند از تماس پوستی مستقیم با جوشها، قشرهها یا مایعهای بدنی بیمار تماس جنسی (پوست به پوست، دهان به پوست، دهان به دهان) قطرات تنفسی و آئروسلها در تماس نزدیک و طولانیمدت تماس با اشیاء آلوده (لباس، ملحفه، وسایل آرایشی، سوزنهای تزریق) انتقال از مادر به جنین در طول بارداری تماس با حیوانات آلوده (شکار، پوستکشی، پختن ناکامل گوشت) افراد số با بیمار، شریکهای جنسی و کادرهای درمان بدون تجهیزات حفاظت، در بالاترین سطح ریسک قرار دارند.
تشخیص و تستهای آزمایشگاهی به دلیل شباهت علائم با آبله مرغان، سرخک، هرپس، تبخال و آلرژیهای دارویی، تشخیص بالینی دشوار است. استاندارد طلایی تشخیص، تست PCR بر روی نمونهبرداری از مایع جوشها یا بافت پوستی است. تستهای سیرولوژی (خون) برای تشخیص آنتیبادی نیز میتواند کمکی باشد، اما PCR حساسیت و نوعیتی بالاتر دارد. درمان و نقش واکسن در حال حاضر داروی ضدویروسی خاص و تاییدشدهای برای آبله میمون وجود ندارد.
درمان بر پایه مراقبتهای حمایتی است کنترل درد، پیشگیری از عفونت ثانویه، حفظ هیدراسیون و ایزولاسیون بیمار. واکسن آبله (واکسن الجیل سوم و چهارم) میتواند از ابتلا جلوگیری کند یا شدت بیماری را کاهش دهد. تزریق واکسن تا ۴ روز پس از تماس میتواند بروز بیماری را کاملاً پیش بگیرد و تا ۱۴ روز پس از تماس، شدت علائم را به شدت کاهش میدهد. این پروتکل در ایران نیز اجرا میشود.
نکات مراقبت در دوران بیماری بیماران باید تا بهبود کامل جوشها در ایزولاسیون خانگی (اتاق مجزا) بمانند.
نکات کلیدی شامل شستشوی مکرر دست با آب و صابون استفاده از ماسک در حضور دیگران و پوشاندن جوشها نگه داشتن پوست خشک و باز (در خلوت) و جلوگیری از ترطیب جوشها ضدعفونی کردن سطوح و وسایل مشترک شستشوی جوشهای دهانی با سرم فیزیولوژیک یا آب نمک حمام نشیمن (سیتز) یا حمام با نمک اپسوم برای تسکین درد جوشهای ناحیه تناسلی/مستقیم مصرف مسکنهای بدون نسخه (استامینوفن، ایبوپروفن) اجتناب از خراشیدن، ترکاندن یا دستکاری جوشها (جلوگیری از زخمزدگی و عفونت ثانویه) اجتناب از برش مو در نواحی جوشدار استراتژیهای پیشگیری واکسناسیون بهترین راه پیشگیری است.
اقدامات دیگر شامل اجتناب از تماس با حیوانات بیمار یا مرده در مناطق شیوع پختن کامل گوشت و مواد غذایی اجتناب از تماس فیزیکی با افراد مبتلا و اشیاء شخصی آنها رابطه جنسی امن و استفاده از کاندوم (هرچند کاندوم جلوگیری کامل نمیکند چون تماس پوستی گستردهتر است) استفاده از ماسک در مکانهای شلوغ شستشوی مداوم دست و ضدعفونی کردن سطوح پرتماس استفاده از تجهیزات حفاظت فردی (PPE) در مراقبت از بیماران مدت بیماری، خطرات و عوارض بیماری معمولاً ۲ تا ۴ هفته طول میکشد.
عوارض احتمالی شامل عفونت ثانویه پوستی، ذاتالریه، عفونت قرنیه (گیجی و کوربودی) و التهاب مغز است. نرخ مرگومیر در همهگیریهای اخیر بسیار پایین بوده، اما در نوزادان، کودکان و ایمنکمپایزها خطر وخامت و مرگ بالاتر است. دسترسی به مراقبت پزشکی میتواند نرخ مرگومیر را به شدت کاهش دهد. چه کسانی در معرض خطر بیشترند؟ مخالطین خانوادگی و شریکهای جنسی بیماران، کارکنان آزمایشگاهی و بهداشتدرمان، و افراد تماس با حیوانات وحشی.
افرادی که واکسن آبله را در گذشته دریافت کردهاند، احتمالاً ایمنی متقاطع دارند، اما چون واکسیناسیون عمومی آبله از سال ۱۹۸۰ متوقف شده، جوانان این ایمنی را ندارند. حتی واکسنداریها باید از اصول بهداشتی پیروی کنند. توزیع جغرافیایی و وضعیت در ایران عقودها این بیماری محدود به آفریقا بود. همهگیری ۲۰۰۳ در آمریکا (ناشی از واردات حیوان از غنا) اولین رویداد بزرگ خارج از آفریقا بود.
از سال ۲۰۲۲، ویروس در اروپا، آمریکا، خاورمیانه و آسیا گسترش یافت. بر اساس گزارشهای رسمی تا مرداد ۱۴۰۱، موردی از شیوع داخلی در ایران ثبت نشده بود، اما نظارت بر مرزی و مسافران ادامه دارد. آیا باید نگران باشیم؟ ویروس DNA آبله میمون پایدارتر و کندتر از ویروسهای RNA (مانند کرونا) جهش مییابد. گسترش شهرسازی، تماس بیشتر انسان با حیات وحش و افزایش مسافرتهای جهانی، عوامل ظهور مجدد این ویروس هستند.
خبر خوب اینکه تدابیر بهداشتی کرونا (ماسک، فاصله، شستشوی دست) در پیشگیری از آبله میمون نیز موثر هستند. سخن پایانی آبله میمون بیماری نادری است که عمدتاً از طریق تماس نزدیک منتقل میشود. با رعایت بهداشت فردی، اجتناب از تماس با مبتلایان، استفاده از ماسک در محیطهای پرجمعیت و واکسناسیون گروههای پرخطر، میتوان از گسترش آن جلوگیری کرد. در صورت بروز تب، درد بدن و جوش پوستی، مراجعه سریع به پزشک برای تشخیص و مدیریت صحیح ضروری است.
