بیماری بوسه (مونونوکلئوز) علائم، راههای انتقال و روشهای درمان درمانی, بیماری بوسه یا بهعبارت علمی مونونوکلئوز، یک عفونت ویروسی بسیار مسری است که بیشتر نوجوانان و جوانان را درگیر میکند. این بیماری بهصورت رایج توسط ویروس اپشتین-بار (EBV) ایجاد میشود، هرچند ویروسهای دیگری نیز میتوانند عامل آن باشند. نام عامیانه بیماری بوسه از این رو گرفته شده که ویروس بهسادگی از طریق بزاق و تماسهای نزدیک منتقل میشود.
بیماری بوسه چیست و چگونه شکل میگیرد؟ مونونوکلئوز عفونتی است که با تورم غدد لنفاوی، تب و خستگی شدید همراه است. اگرچه در کودکان معمولاً بیعلامت میگذرد، اما در سنین بالاتر علائم مشخصی دارد.
عوامل اصلی ایجاد مونونوکلئوز نزدیک به ۹۰ درصد موارد ناشی از ویروس اپشتین-بار هستند که از خانواده هرپسویروسها است. ویروسهای دیگری مانند سایتومگالوویروس، آدنوویروس، هپاتیتهای ویروسی، ویروس ایدز، روبلا و توکسوپلاسموز نیز میتوانند بالینی مشابهی ایجاد کنند. چه کسانی بیشتر در خطر ابتلا هستند؟ محدوده سنی ۱۵ تا ۲۵ سال بیشترین شیوع را دارد.
دانشجویان، سربازان و افرادی که در محیطهای شلوغ و اشتراک ظروف غذا و نوشیدنی زندگی میکنند، مستعدتر هستند.
مهمترین نشانهها عبارتند از خستگی و ضعف عمومی شدید و طولانیمدت تب (معمولاً پایین تا متوسط) گلودرد شدید با تورم تونسیلها تورم غدد لنفاوی در گردن، زیربغل و کنده سردرد و درد عضلانی کاهش اشتها بزرگشدن طحال و کبد (در بخش قابلتوجهی از بیماران) پوستپوکی (در برخی موارد) راههای انتقال ویروس انتقال از طریق مایعات بدن و بهویژه بزاق رخ میدهد.
مسیرهای رایج عبارتند از بوسیدن (مستقیمترین راه) اشتراک ظروف غذا، لیوان، قاشق و چمچ سرفه و عطسه در فاصله نزدیک تماس جنسی و انتقال خون (کمتر) پیوند عضو عوارض احتمالی و خطرات اکثر افراد بهصورت کامل بهبود مییابند، اما عوارض جدی نیز ممکن است پارگی طحال خطرناکترین عارضه که اورژانس جراحی است. طحال در ناحیه بالا و چپ شکم قرار دارد و با ضربه یا فشار میتواند پاره شود.
التهاب کبد (هپاتیت) و یرقان کمخونی همولیتیک عفونتهای عصبی مانند آنسفالی یا مننژیت التهاب عضله قلبی و اختلال ریتم انسداد مجرای تنفسی ناشی از تورم شدید گلو تشخیص بیماری چگونه انجام میشود؟ پزشک با بازدید بالینی (بررسی غدد لنفاوی، طحال، کبد و گلو) و درخواست آزمایشهای خون مانند شمارش گلبولهای سفید (افزایش لیمفوسیتهای غیرطبیعی) و تستهای سیرولوژی (مونواسپات یا آنتیبادیهای EBV) تشخیص را تأیید میکند.
رویه درمان و مراقبتهای خانگی درمان خاص و آنتیویروسی موثری برای EBV وجود ندارد و آنتیبیوتیکها بیتاثیرند (مگر در عفونتهای ثانویه باکتریایی). تمرکز بر روی مراقبتهای حمایتی است استراحت کامل بدن برای مبارزه با ویروس انرژی نیاز دارد. مصرف وفیر مایعات آب، آبمیوه و شوربا برای پیشگیری از بیآبی. مسکنها و ضدالتهابیها استامینوفن یا ایبوپروفن برای کنترل تب، سردرد و دردهای بدنی.
مراقبت از گلو قرقره با آب نمک و آبنباتهای تسکیندهنده. اجتناب از ورزشهای سنگین بهمدت حداقل ۴ هفته پس از بهبود علائم برای پیشگیری از پارگی طحال. پیشگیری از ابتلا واکسنی وجود ندارد.
بهترین پیشگیری، مراقبتهای بهداشتی است اشتراک نکردن ظروف شخصی (لیوان، چمچ، فکودندان) شستشوی مکرر دستها با آب و صابون اجتناب از تماس نزدیک با افراد بیمار (بوسیدن، سرفه در صورت دوری) تقویت سیستم ایمنی با تغذیه سالم و خواب کافی پیشبینی بیماری و دوره بهبودی علائم حاد در ۲ تا ۴ هفته حل میشوند، اما خستگی میتواند تا چند ماه باقی بماند. بازگشت به فعالیتهای معمول باید تدریجی باشد.
ویروس تا آخر عمر در بدن بماند اما معمولاً بیعلامت است. کی باید به پزشک مراجعه کرد؟ در صورت بروز موارد زیر مراجعه فوری ضروری است سختی در بلعیدن یا تنفس درد شدید در ناحیه بالا و چپ شکم (نشانه پارگی طحال) تب بالا و مقاوم در برابر دارو سرگیجه، غش یا ضعف عضلانی ناگهانی سردرد شدید و غیرمعمول بیماری بوسه در دوران بارداری عفونت با EBV در بارداری معمولاً خطرناک نیست و مادران بارداری سالمی را تجربه میکنند.
اما اگر عامل عفونت سایتومگالوویروس (CMV) باشد، خطر انتقال به جنین و عوارض جنینی وجود دارد که نیازمند مشورت با متخصص زنان و زایمان است.
