چرا حفظ وزن پس از لاغری دشوار است؟ کشف حافظه مولکولی سلولهای چربی, تحقیقات جدید علمی نشان داده است که حتی پس از کاهش چشمگیر وزن، سلولهای چربی بدن همچنان حافظه چاقی را در خود نگه میدارند. این کشف توضیح میدهد که چرا مدیریت وزن در درازمدت برای بسیاری از افراد چالشبرانگیز است.
بر اساس مطالعهای که در مجله معتبر نیچر منتشر شده، چاقی میتواند تغییراتی در اپیژنوم ایجاد کند که منجر به شکلگیری حافظه ماندگار در سلولهای چربی میشود. اپیژنوم مجموعهای از برچسبهای شیمیایی است که بر روی DNA و پروتئینهای سلولی قرار میگیرند و بدون تغییر توالی ژنتیکی، فعالیت ژنها را کنترل میکنند.
دانشمندان معتقدند در سلولهای چربی، تغییر در الگوی فعالیت ژنها باعث اختلال در عملکرد طبیعی آنها میشود و این اختلال میتواند سالها پس از رسیدن به وزن ایدهآل همچنان باقی بماند. شهادتهای علمی درباره ماندگاری حافظه چاقی لورا هینتی، زیستشناس دانشگاه ETH زوریخ سوئیس و از نویسندگان این تحقیق، بیان میکند نتایج نشان میدهد افرادی که برای کاهش وزن تلاش میکنند، به مراقبتهای طولانیمدت نیاز دارند تا از بازگشت وزن جلوگیری کنند.
این موضوع به این معناست که شما برای موفقیت به پشتیبانی بیشتری نیاز دارید؛ این تقصیر شما نیست! هاین چئول رو، متخصص اپیژنوم از دانشکده پزشکی دانشگاه ایندیانا، افزود هرچند مدتی است میدانیم بدن پس از لاغری تمایل به بازگشت به حالت چاقی دارد، اما چگونگی و چرایی این پدیده مانند یک جعبه سیاه بود.
یافتههای جدید روی سطح مولکولی نور افکنده و واقعاً شگفتانگیز است. آزمایشها بر روی انسان و موش اثبات حافظه سلولی هینتی و همکارانش بافت چربی افراد مبتلا به چاقی شدید را با گروه کنترل (افرادی که هرگز چاق نبودهاند) مقایسه کردند. نتایج نشان داد برخی ژنها در سلولهای چربی گروه چاق، فعالتر بودند. شگفتانگیزتر اینکه حتی جراحیهای باریاتریک و کاهش وزن قابلتوجه نیز نتوانست این الگوی ژنتیکی را بازگرداند.
دو سال پس از جراحی، اگرچه افراد وزن زیادی از دست داده بودند، اما فعالیت ژنتیکی سلولهای چربیشان همچنان الگوی چاقی را نشان میداد. نتایج مشابهی در موشها نیز مشاهده شد. ژنهای فعالشده در طول چاقی، در تحریک التهاب و فیبروز (شکلگیری بافت سفت و اسکارمانند) نقش داشتند، در حالی که ژنهای کمفعال، از عملکرد طبیعی سلولهای چربی پشتیبانی میکردند. بررسیهای مولکولی ثابت کرد که این تغییرات ناشی از تحول در اپیژنوم هستند.
حتی ماهها پس از لاغری موشها، تغییرات اپیژنتیکی باقی مانده بود؛ گویی سلولها به یاد میآورند که در بدنی چاق زندگی کردهاند. بازگشت سریع وزن و نقش التهاب فردیناند فون ماین، متخصص اپیژنتیک از دانشگاه ETH زوریخ، توضیح میدهد هنوز مشخص نیست این حافظه برای چه مدتی باقی میماند.
ممکن است بازه زمانی خاصی وجود داشته باشد که طی آن حافظه محو شود، اما فعلاً شواهدی در این باره نداریم. برای درک بهتر اثرات این حافظه، محققان سلولهای چربی موشهایی را که پس از چاقی لاغر شده بودند، بررسی کردند. این سلولها قند و چربی بیشتری در مقایسه با موشهای کنترل جذب میکردند. با تغذیه پرچرب، موشهای پیشیناً چاق، سریعتر از گروه کنترل وزن اضافه کردند.
با این حال، ایوان روزن، زیستشناس، معتقد است این مطالعه مستقیماً رابطه علی و معلولی بین تغییرات اپیژنوم و تغییرات فیزیولوژیک را ثابت نکرده است. او میگوید شناسایی لیست تغییرات اپیژنتیکی سودمند است، اما تعیین اینکه کدام یک باعث حافظه ماندگار میشود، دشوار است. فون ماین نیز تأکید کرد این یافته همبستگی را نشان میدهد، نه ضرورتاً علیت.
ما همچنان روی این موضوع کار میکنیم. پیامدهای پیشگیری و مدیریت وزن فون ماین بر اهمیت پیشگیری از چاقی تأکید میکند افراد وزن خود را کاهش دهند، میتوانند لاغر بمانند، اما این کار نیازمند تلاش و انرژی فراوانی است. او افزود که این یافتهها میتواند به کاهش احساس گناه و شرم در افراد با اضافه وزن کمک کند، چرا که مقاومت بیولوژیکی بدن در برابر حفظ وزن، یک واقعیت علمی است، نه ناتوانی فردی.
