روماتیسم قلبی علل، علائم، روشهای تشخیص و درمان کامل, روماتیسم قلبی وضعیتی است که در آن دریچههای قلب در اثر تب روماتیسمی دچار آسیب موقت میشوند. اگرچه شیوع این بیماری در ایران نسبتاً پایین است، اما شناخت ابعاد مختلف آن برای پیشگیری و درمان بهموقع از اهمیت بالایی برخوردار است. در این مقاله به بررسی دلایل بروز، نشانههای بالینی، روشهای تشخیص و گزینههای درمانی این عارضه قلبی میپردازیم.
ریشهیابی علت روماتیسم قلبی بیماری روماتیسم قلبی پیامد مستقیم تب روماتیسمی است. این تب یک واکنش التهابی سیستمی به عفونت باکتری است که میتواند بافتهای همبند را در اندامهای مختلفی از جمله قلب، مفاصل، پوست و مغز تحت تأثیر قرار دهد.
نتیجه نهایی این روند، باریکشدن (ستنوز) یا نشتی (ریگورژی) دریچههاست که کارکرد طبیعی قلب را دچار اختلال میکند. پیشرفت این بیماری معمولاً سالها طول میکشد و در صورت عدم کنترل میتواند به نارسایی قلبی منجر شود. تب روماتیسمی میتواند در هر سنی رخ دهد، اما بیشترین شیوع آن در گروه سنی ۵ تا ۱۵ سالگی کودکان مشاهده میشود.
ند، احتمال ابتلا به روماتیسم قلبی را بهشدت افزایش میدهند.
کودکان با رویدادهای مکرر گلودرد استرپتوکوکی یا تب مخملک، مستعدتر از دیگران برای توسعه تب روماتیسمی و در پی آن آسیب قلبی هستند. ریسک این ابتلا در جوامعی که در آنها آنتیبیوتیک در دسترس عموم نیست و مراقبتهای بهداشتی ناکافی است، بهمراتب بالاتر است. نشانههای بالینی روماتیسم قلبی سابقه عفونت استرپتوکوکی کلید اصلی تشخیص تب روماتیسمی یا روماتیسم قلبی است.
علائم تب روماتیسمی معمولاً بین ۱ تا ۶ هفته پس از ابتلا به گلودرد استرپتوکوکی آغاز میشوند.
از میان علائم رایج تب روماتیسمی میتوان به موارد زیر اشاره کرد تب ورم و درد مفصلی شدید، بهویژه در زانو و مچ پا بزرگ شدن گرههای لنفاوی پوستاحمراری قرمز و متورم (معمولاً روی قفسه سینه، پشت و شکم) تنگی نفس و ناراحتی قفسه سینه حرکات بیاختیار در دست، پا و عضلات صورت ضعف عمومی علائم خاص روماتیسم قلبی بستگی به میزان آسیب دریچه قلب دارد و شامل موارد زیر میشود تنگی نفس (بهویژه هنگام فعالیت بدنی یا دراز کشیدن) غش کردن بیداری از خواب با احساس تنگی نفس و نیاز به نشستن درد قفسه سینه ورم شکم، دستها و پاها مضاعفات احتمالی نارسایی قلبی در مواردی که دریچه بهشدت باریک شده یا دچار نشتی شدید باشد.
اندوکاردیت باکتریایی عفونت بافت درونی قلب که میتواند بر پایه آسیب دریچه ناشی از تب روماتیسمی شکل بگیرد. عوارض بارداری و زایمان زنان مبتلا باید پیش از بارداری حتماً با پزشک مشورت کنند. پارگی دریچه قلب یک شرایط اورژانسی که نیازمند جراحی ترمیم یا جایگزینی دریچه است. آریتمی (اختلال ریتم قلب) و فیبریلاسیون دهلیزی.
رویههای تشخیصی بیماران روماتیسم قلبی معمولاً بهتازگی دچار عفونت استرپتوکوکی شدهاند یا در حال حاضر مبتلا هستند. برای شناسایی عفونت از کشت بافت گلو یا آزمایشهای خون استفاده میشود. در بازدید بالینی، پزشک ممکن است سوفل قلبی (صدای پچپچ ناشی از نشت خون) یا صدای سایش پریکارد (ناشی از سایش بافتهای التهابی) را بشنود.
علاوه بر سوابق پزشکی و معاینه فیزیکی، برای تشخیص قطعی از آزمایشهای زیر بهره میبرند اکوکاردیوگرام (اکو) با استفاده از امواج ماوراء صوتی، تصاویر دقیقی از اتاقکها و دریچهها فراهم میکند تا صدمه فلپها، جریان برگشتی خون، انباشت مایع و بزرگشدن قلب را نشان دهد. این روش گزینهی اول برای ارزیابی مشکلات دریچهای است. الکتروکاردیوگرام (ECG) فعالیت الکتریکی قلب را ثبت کرده و ریتمهای غیرطبیعی یا آسیب عضله قلبی را آشکار میسازد.
رادیوگرافی قفسه سینه برای ارزیابی ریهها و اندازه قلب انجام میشود. امآرآی قلبی (MRI) جزئیات دقیق ساختار دریچهها و عضله قلبی را برای بررسیهای عمیقتر فراهم میآورد. آزمایشهای خون برای سنجش نشانگرهای عفونت و التهاب بهکار میروند. استراتژیهای درمانی درمان قطعی و واحدی برای روماتیسم قلبی در بزرگسالان یا کودکان وجود ندارد و رویکرد درمانی کاملاً به میزان آسیب دریچه بستگی دارد.
اهداف اصلی درمان، کاهش علائم و کند کردن پیشرفت بیماری است. بهصورت روتین برای پیشگیری از تبوز و سکته مغزی از رقیقکنندههای خون استفاده میشود. در موارد پیشرفته، جراحی ترمیم یا جایگزینی دریچه ضروری میشود. در روش ترمیم (بالون والیولوپلاستی)، یک لوله منعطف از طریق برش کوچکی وارد شریان شده و بالون در محل دریچه بادیده دچار نشتی یا باریکشده توسعه یافته تا جریان خون بهبود یابد.
اگر ترمیم امکانپذیر نباشد، جراحی جایگزینی دریچه با پروتزهای مکانیکی یا بیولوژیک (بافتی) انجام میگیرد. در برخی موارد از روش راس استفاده میشود که در آن دریچه سالم بیمار (معمولاً پولمونری) به جای دریچه آسیبدیده (معمولاً آئورتی) قرار میگیرد و دریچه پولمونری با یک هموگرافت جایگزین میشود. پیشگیری بهترین استراتژی بهترین روش مقابله با تب روماتیسمی، پیشگیری از آن است.
آنتیبیوتیکها عفونتهای استرپتوکوکی را ریشهکن کرده و از پیشرفت به سمت تب روماتیسمی جلوگیری میکنند. داروهای ضدالتهابی نیز برای کنترل التهاب و کاهش ریسک آسیب قلبی تجویز میگردند. برای کنترل نارسایی قلبی ممکن است داروهای دیگر لازم باشد. در افراد مبتلا به تب روماتیسمی، برای پیشگیری از عفونتهای بازگشتی و آسیبهای قلبی بعدی، درمانهای طولانیمدت (روزانه، ماهانه و گاهی مادامالعمر) با آنتیبیوتیک پیشگیرانه توصیه میشود.
برای کاهش التهاب از آسپرین، استروئیدها یا داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی استفاده میشود. نکته حیاتی این است که حتی در صورت بهبودی علائم، دوره درمان را بهصورت کامل طی کنید. با مشاهده اولین نشانههای عفونت در خودتان یا کودکتان، بلافاصله به پزشک مراجعه کنید، از جمله حرکات بیاختیار عضلات تب درد مفاصل درد عضلانی گلودرد التهاب لوزهها زندگی با روماتیسم قلبی بیماران باید بهصورت منظم تحت نظر پزشک برای رصد وضعیت قلبی خود باشند.
بر اساس میزان آسیب قلبی، ممکن است نیاز به محدودیت در برخی فعالیتهای بدنی باشد. پزشک ممکن است برای پیشگیری از عفونتهای مجدد روماتیسمی، مصرف طولانیمدت آنتیبیوتیک را تجویز نماید. هشدار! این نوشته تنها جنبه آموزشی دارد و برای استفاده از اطلاعات آن، مشورت با پزشک یا متخصص مربوطه الزامی است.
