زندگینامه ماری کوری؛ نخستین زن برنده دو جایزه نوبل و پیشگام علم رادیواکتیویته

زندگینامه ماری کوری؛ نخستین زن برنده دو جایزه نوبل و پیشگام علم رادیواکتیویته, ماری کوری، فیزیکدان و شیمیدان برجسته لهستانی-فرانسوی، به عنوان یکی از تأثیرگذارترین دانشمندان تاریخ شناخته میشود. او اولین زن بود که توانست دو جایزه نوبل در دو رشته علمی متمایز کسب کند و با کشف عناصر پولونیم و رادیم، مبنای علم رادیواکتیویته را بنا نهاد. زندگی او نماد پشتکار، عشق به علم و شکستن موانع جنسیتی در دنیای آکادمیک است.

کودکی و نوجوانی در ورشو ماریا سالومه اسکلودوسکا در نوامبر ۱۸۶۷ در ورشو، پایتخت لهستان، متولد شد. از کودکی حافظه قوی و هوش فوقالعادهای داشت و در شانزده سالگی مدال طلا در یک مسابقه علمی بین دبیرستانهای روسیه به دست آورد. پدرش معلم ریاضی و فیزیک بود و اگرچه به تحصیل فرزندانش اهمیت میداد، اما از دست دادن ثروت خانواده در یک سرمایهگذاری ناموفق، شرایط زندگی را برایشان سخت کرد.

در ده سالگی مادرش را از دست داد و این رنجها روحیه مقاومتی در او دامن زد که بعدها پایه موفقیتهای علمیاش شد. ممانعت از تحصیل و دانشگاه شناور به دلیل تسلط روسیه بر لهستان، زنان از ورود به دانشگاههای رسمی منع بودند. ماریا در دانشگاه شناور، موسسهای مخفیانه و غیررسمی که توسط روشنفکران لهستانی تأسیس شده بود، تحصیل کرد.

او با تدریس خصوصی هزینه تحصیل خواهر بزرگترش برونیا در پاریس را تامین کرد و چند سال بعد، برونیا او را برای ادامه تحصیل در فرانسه دعوت نمود. مهاجرت به پاریس و تحصیل در سوربن در ۲۴ سالگی، ماریا به پاریس مهاجرت کرد و در دانشگاه سوربن ثبتنام نمود. نامش به ماری اسکلودوسکا تغییر یافت.

او در شرایط سخت اقتصادی و در یک اتاق زیرشیروانی سرد و رطوبتزده زندگی میکرد، اما با جدیت بینظیر در ۱۸۹۳ مدرک ارشد فیزیک را با رتبه اول و یک سال بعد مدرک ارشد شیمی را دریافت کرد. بازگشت موقت به لهستان و شکست پس از، ماری به لهستان بازگشت تا در دانشگاه کراکف به تدریس بپردازد، اما صرفاً به دلیل زن بودن از استخدام رد شد. این رویداد او را به فرانسه و مسیر پژوهش علمی بازگرداند.

آشنایی و ازدواج با پیر کوری در ۱۸۹۴، ماری با پیر کوری، فیزیکدان فرانسوی، آشنا شد. پیوندی عمیق علمی و عاطفی میان آنها برقرار گردید. پیر از ماری خواست در فرانسه بماند و با او ازدواج کند. آنها در ژوئیه ۱۸۹۵ در مراسمی ساده ازدواج کردند و ماری اسکلودوسکا به ماری کوری تبدیل شد. این دو به یکی از مشهورترین جفتیهای علمی تاریخ تبدیل شدند.

شروع تحقیقات در پرتوزایی ماری تحت تأثیر کشف پرتوهای X توسط ویلهلم رونتگن و پرتوزایی اورانیوم توسط آنری بکرل، تصمیم گرفت موضوع پرتوزایی را برای رساله دکترا انتخاب کند.

با استفاده از ابزارهای دقیقی که پیر و برادرش ژاک ساخته بودند، نتایج بنیادینی به دست آورد شدت پرتوها متناسب با مقدار اورانیوم است، ترکیب شیمیایی تأثیری ندارد، و مواد حاوی اورانیوم (مانند پیچبلاند) پرتوزایی قویتری دارند که نشاندهنده وجود عنصر ناشناختهای در آنها بود. کشف پولونیم و رادیم پیر کوری پروژههای خود را رها کرد و به ماری پیوست.

پس از پردازش تنها پیچبلاند، آنها دو عنصر جدید را شناسایی کردند پولونیم (۱۹۰۲) که ماری به نام وطن خود لهستان نامگذاری کرد، و رادیم (۱۹۰۴) که پرتوزایی بسیار شدیدتری داشت. جایزه نوبل فیزیک ۱۹۰۳ جایزه نوبل فیزیک ۱۹۰۳ به پیر کوری، ماری کوری و آنری بکرل اعطا شد. در ابتدا آکادمی سوئد تنها پیر و بکرل را نامزد کرده بود، اما اعتراض پیر کوری باعث شد ماری نیز در لیست برندگان قرار گیرد.

این جایزه اولین نوبل یک زن در تاریخ بود. پول جایزه و موقعیتهای آکادمیک جدید، امکانات تحقیقاتی بهتری برای آنها فراهم آورد. فوت پیر کوری و ادامه مسیر در آوریل ۱۹۰۶، پیر کوری در یک تصادف خیابانی جان باخت. ماری با تحمل رنج شدید، کرسی تدریس همسر را در سوربن پذیرفت و اولین استاد زن این دانشگاه شد. او تحقیقات را ادامه داد، کتاب معاهده رادیواکتیویته را نگاشت و دو دخترش، ایرن و ایو، را تنها بزرگ کرد.

جایزه نوبل شیمی ۱۹۱۱ ماری کوری در ۱۹۱۱ جایزه نوبل شیمی را به انفرادی دریافت کرد. این جایزه به خاطر کشف پولونیم و رادیم، جداسازی رادیم خالص و مطالعه خواص آن اعطا شد. او تنها فردی است که در دو رشته فیزیک و شیمی نوبل برده است. این افتخار او را به چهرهای جهانی تبدیل کرد، هرچند همچنان با تبعیضهای جنسیتی روبرو بود.

شرکت در کنفرانسهای سلوی ماری کوری عضو دائمی کنفرانسهای مرموق فیزیک سلوی شد، جایی که دانشمندانی چون اینشتین و پلانک حضور داشتند. لهستان موسسه رادیواکتیویته ورشو را به نام او تأسیس کرد، اما ماری ترجیح داد در فرانسه بماند تا موسسه رادیم (امروز موسسه کوری) را با همکاری انستیتو پاستور و دانشگاه پاریس راهاندازی نماید.

خدمات در جنگ جهانی اول با آغاز جنگ، ماری تجهیزات رادیولوژی متحرک طراحی کرد تا در خطوط مقدم به درمان مجروحان کمک کند. با حمایت صلیبسرخ، ۲۰ خودروی مجهز به دستگاه اشعه X تهیه نمود. او و دختر ۱۷ سالهاش ایرن با این واحدهای متحرک به بیمارستانهای صحرایی مراجعه کردند و نزدیک به یک میلیون مجروح از این خدمات بهرهمند شدند. حمایت آمریکا و اهدای یک گرم رادیم ماری تمام رادیم خود را برای تحقیقات و جنگ به فرانسه اهدا کرده بود.

در ۱۹۲۱، ملونی، روزنامهنگار آمریکایی، کمپینی راهاندازی کرد و ۱۰۰ هزار دلار جمعآوری کرد تا یک گرم رادیم برای ماری خریداری شود. رئیسجمهور وارن هاردینگ شخصاً جعبه رادیم را به او اهدا کرد. فرانسه پیش از این مراسم، نشان لژیونر را به ماری پیشنهاد داد اما او نپذیرفت. دومین نوبل برای خانواده کوری ایرن و فردریک ایرن کوری، دختر ماری، در راه والدینش گام برداشت.

او و همسرش فردریک ژولیوت-کوری در ۱۹۳۴ پرتوزایی مصنوعی را کشف کردند. آنها با تابش ذرات آلفا به آلومینیوم، ایزوتوپ رادیواکتیوی فسفر ساختند. این دستاورد انقلاب بزرگی در پزشکی هستهای بود و آنها در ۱۹۳۵ نوبل شیمی را مشترک دریافت کردند. خانواده کوری رکورد بیشترین نوبل در یک خانواده را دارد. درگذشت و میراث جاودان ماری کوری در ۴ ژوئیه ۱۹۳۴، در ۶۶ سالگی بر اثر کمخونی آپلاستیک ناشی از تعرض طولانیمدت به اشعه رادیواکتیو درگذشت.

یادداشتها و وسایل شخصی او همچنان پرتوزا هستند و تا ۱۶۰۰ سال دیگر خطرناک خواهند ماند. پیکر او در ۱۹۹۵ به پانتئون پاریس منتقل شد و او اولین زنی شد که به خاطر دستاوردهای علمی در این مکان جاودان میچسبد. قبر ماری کوری ماری در ابتدا در یک روستای حومه پاریس در کنار پیر کوری به خاک سپرده شده بود. انتقال به پانتئون نماد احترام ملی فرانسه به این دانشمند مهاجر بود که علم را مرزهای جغرافیایی و جنسیتی فراتر برد.

خلاصه زندگی ماری کوری ماری کوری، دانشمند لهستانی-فرانسوی، نخستین زن برنده نوبل و تنها فرد برنده نوبل در دو علم فیزیک و شیمی است. کشف پولونیم و رادیم، تاسیس علم رادیواکتیویته، خدمات انسانی در جنگ جهانی اول و تربیت نسل بعد دانشمندان (شامل دختر نوبلگماردهاش) از مهمترین میراثهای اوست. زندگی او الگویی ماندگار برای همه پژوهشجویان در سراسر جهان است. سوالات متداول ماری کوری چه عناصری را کشف کرد؟

او عناصر پولونیم (در ۱۹۰۲) و رادیم (در ۱۹۰۴) را کشف کرد. ماری کوری چه جایزه نوبلهایی دریافت کرد؟ ماری کوری دو جایزه نوبل گرفت اول نوبل فیزیک ۱۹۰۳ (مشترک با پیر کوری و بکرل) و دوم نوبل شیمی ۱۹۱۱ (به انفرادی برای کشف پولونیم و رادیم). ماری کوری چگونه به پرتوزایی رسید؟

او با مطالعه کارهای رونتگن و بکرل، تحقیقاتی روی اورانیوم و پیچبلاند انجام داد و با ابزارهای دقیق پیر کوری، خاصیت پرتوزایی را کمیسازی و عناصر جدید کشف کرد. ایرن کوری کیست؟ ایرن، دختر ماری و پیر کوری، شیمیدان مشهوری بود که با همسرش فردریک ژولیوت-کوری، پرتوزایی مصنوعی را کشف کرد و در ۱۹۳۵ نوبل شیمی گرفت. سال ماری کوری یا سال شیمی چه زمانی بود؟

سازمان ملل و حکومتهای لهستان و فرانسه سال ۲۰۱۱ را به عنوان سال ماری کوری و سال بینالمللی شیمی نامگذاری کردند. این مقاله در ۱۶ آبان ۱۴۰۳ توسط لیلا برغمدی بهروزرسانی شده است.