پیشرفت پروژه ۲۰ میلیون فیبر نوری: پوشش افزایش یافت اما اشتراک‌ها پایین مانده
به گزارش روشنفکر، تا یک ماه از حضور عیسی زارع‌پور در وزارت ارتباطات نگذشته بود که نشانه‌های کندی و اختلال در این‌ترنت مشاهده شد. این موضوع هم‌زمان با اولین حضور رسانه‌ای جدی او در کنفرانس ظرفیت ملی شبکه اطلاعات در پاییز ۱۴۰۰ رخ داد. زارع‌پور در پاسخ به خبرنگاران، کندی این‌ترنت را انکار نکرد و علت را عدم سرمایه‌گذاری مناسب در بخش ارتباطات در دولت دوازدهم دانست، با تأکید بر برنامه رساندن فیبر نوری به همه خانه‌ها تا پایان دولت.
سخنان وزیر درباره عقب‌ماندگی گسترش ارتباطات ثابت در دولت‌های یازدهم و دوازدهم صحت داشت. حتی محمدجواد آذری‌جهرمی، وزیر ارتباطات دولت یازدهم، این‌ترنت ثابت را بخشی عنوان کرد که وزارتخانه در آن موفق عمل نکرده است. در این بستر، وزارت ارتباطات دولت سیزدهم برنامه افزایش پوشش فیبر نوری را آغاز کرد.
بار ترافیک این‌ترنت در ایران به دوش این‌ترنت همراه است، حالتی که در کشور‌های کمتر توسعه‌یافته رایج است. بر اساس گزارش سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی مربوط به پاییز ۱۴۰۲، بیش از ۱۰۹ میلیون مشترک پهن‌باند سیار در کشور وجود دارد، در حالی که مشترکین این‌ترنت ثابت در پاییز ۱۴۰۱ حدود ۱۰۲ میلیون نفر بوده و تنها رشد ۶.۵ درصدی در ۱۲ ماه ثبت کرده‌اند. در مقابل، مشترکین پهن‌باند ثابت ۱۱ میلیون و ۱۱ هزار نفر هستند و روند نزولی ۰.۶۲ درصدی در یک سال داشته‌اند. ضریب نفوذ پهن‌باند سیار ۱۲۷.۷۷ درصد و پهن‌باند ثابت تنها ۱۲.۰۹ درصد است، در حالی که در ترکیه ۲۲ درصد، ژاپن ۳۶ درصد، چین ۴۱ درصد، کره ۴۵ درصد و عربستان سعودی ۴۰ درصد است.
زارع‌پور تقسیم بار ترافیکی را نامطلوب خواند و گفت در کشور‌های پیشرفته ۷۰ تا ۸۰ درصد ترافیک بر پایه زیرساخت‌های فیبر است، در حالی که ایران کاملا برعکس عمل کرده و ۷۰ تا ۸۰ درصد ترافیک مبتنی بر ارتباطات سیار است.
چرا فیبر نوری؟
از دهه ۲۰۱۰ می‌لادی، سیاست‌گذاران جهانی مزیت‌های فیبر نوری را بر تکنولوژی‌هایی مانند ارجح دانستند. در کشور‌های OECD، از سال ۲۰۱۶ روند رشد فیبر و نزول آغاز شد تا در ۲۰۲۰ مشترکین فیبر از پیشی گرفت. در بازه ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳، مشترکین فیبر در این کشور‌ها ۵۶ درصد رشد کردند. پژوهش مشترک دانشگاه چالمرز، موسسه آرتور دی لیتل و اریکسون روی ۳۳ کشور OECD نشان داد که دوبرابری شدت پهن‌باند می‌تواند ۰.۳ درصد به ناخالص داخلی اضافه کند، معادل ۱۲۶ می‌لیارد دلار. فیبر نوری به دلیل تأخیر پایین، بهترین گزینه برای بازی‌های آنلاین و پزشکی از راه دور است، دوام کابل‌های آن بیش‌تر و هزینه نگهداری کمتر است.
موفق‌ها چه کردند؟
شورای فیبر نوری اروپا (FTTH) امارات متحده عربی را با ۹۹.۳ درصد پوشش خانوار‌ها درصدر قرار داده، سپس سنگاپور با ۹۷.۱ درصد و هنگ‌کنگ با ۹۵.۳ درصد. چین نیز با جمعیت ۱.۴ می‌لیاردی، نزدیک به ۹۳ درصد خانوار‌ها را تحت پوشش فیبر قرار داده است. تفاوت پوشش (امکان اتصال تا نزدیکی واحد) و اتصال (اشتراک فعال) در این آمار‌ها حائز اهمیت است.
سوت آغاز پروژه در ایران
زارع‌پور در شهریور ۱۴۰۰ پروژه ۲۰ میلیون پوشش فیبر نوری تا پایان ۱۴۰۴ را اعلام کرد. پوشش به معنای رساندن فیبر تا ۳۰۰ متری ساختمان است تا مردم در یک ماه متصل شوند. در اردیبهشت ۱۴۰۱، ۹ اپراتور قرارداد امضا کردند، اما ایرانسل و مخابرات غایب بودند. زارع‌پور گفت چشم به راه فردی نمی‌مانیم. نهایتا هر دو پیوستند. ۹ اپراتور اول ۸.۵ میلیون پوشش را پذیرفتند و ۱۱.۵ میلیون باقی‌مانده تکلیف نداشت، که سرعت را کند کرد.
فیبر‌های بی‌خریدار
دولت مشوق پرداخت کرد ۵۰۰ هزار تومان برای مراکز استان و ۱.۳ میلیون تومان برای سایر شهر‌ها به ازای هر پوشش. زارع‌پور هدف ۸ تا ۱۰ میلیون پوشش تا پایان ۱۴۰۲ را داشت، که به ۷ میلیون رسید. اما اشتراک‌ها بسیار پایین است در تیر ۱۴۰۳، ۸ میلیون و ۶۹ هزار پوشش در برابر تنها ۲۲۳ هزار مشترک فیبر و ۳۶۳ هزار مشترک VDSL (مجموع ۵۸۷ هزار) قرار دارد.
شهرداری، فیل‌ترینگ، محتوا
اپراتور‌ها موانع را در نشست اردیبهشت ۱۴۰۳ تشریح کردند. محمدحسن شانه‌ساززاده (رئیس هیئت مدیره شاتل) به عدم همکاری شهرداری‌های کلان‌شهر‌ها اشاره کرد. محمد کشوری (مدیر گروه طیف) گفت شهرداری تهران برای هر متر حفاری ۱۵ میلیون تومان می‌خواهد، در حالی که تعرفه مقرراتی ۴۰۰ هزار تومان است. قانون بودجه ۱۴۰۳ مهلت ۱۵ روزه برای صدور مجوز را الزام کرده، اما اجرا کند است.
محمدعلی یوسفی‌زاده (مدیرعامل آسیاتک) با ۷۶۰ هزار پوشش تنها به ۱۰ هزار اشتراک فعال رسیده است. کارشناسان محدودیت‌های این‌ترنت و فیل‌ترینگ را عامل بی‌میلی مردم می‌دانند و رفع فیل‌تر برای کاربران فیبر را پیشن‌هاد می‌دهند. داوود زارعیان (معاون تجاری مخابرات) کمبود پیمانکار و عدم تکمیل پوشش را مانع دانست و گفت ۹۸ هزار ثبت‌نام‌کننده در ۱۴۰۲ به فیبر متصل نشدند. او اضافه کرد با سرعت ۱۰۰۰ مگابیت، اکثر خانوار‌ها با ۱۶ تا ۴۰ مگابیت نیازشان برطرف میشود و انگیزه ارتقا ندارند.
وزارت ارتباطات مشکل را پذیرفته و برنامه رسیدن به ۲ میلیون مشترک تا پایان سال را تدوین کرده است. امیر محمدزاده لاجوردی (رئیس سازمان تنظیم مقررات) از برنامه جهش اتصال در نیمه اول سال خبر داد، اما تغییر دولت پیش از موعد این روند را دچار عدم قطعیت کرد.
بخش روشن کارنامه
دوران وزارت زارع‌پور اگرچه بی‌حاشیه نبوده، اما پروژه فیبر نوری می‌تواند بخش نسبتا درخشان کارنامه او باشد. با وجود موانع فرا‌وان در پوشش و اتصال، توجه وزارتخانه به پهن‌باند ثابت قابل انکار نیست. فیبر نوری بخشی از کارنامه است که نسبتا روشن، اما نه چندان نورانی به نظر می‌رسد.
