بررسی اثرات اقامت درازمدت فضایی بر کارایی ذهنی فضانوردان: چالشهای مأموریتهای مریخی

بررسی اثرات اقامت درازمدت فضایی بر کارایی ذهنی فضانوردان چالشهای مأموریتهای مریخی, پژوهشگران در یک مطالعه نوین متوجه شدهاند که حضور طولانیمدت در محیط فضا میتواند بر عملکردهای شناختی فضانوردان، از جمله حافظه، سرعت پردازش اطلاعات و دقت تمرکز، تأثیر منفی بگذارد. این یافتهها میتواند برای مأموریتهای آتی اکتشافی، بهویژه سفر به سیاره مریخ، چالشهای جدیای ایجاد نماید.

بر اساس گزارشی منتشرشده در نشریه نیو ساینتیست، فضانوردان ساکن ایستگاه فضایی بینالملل (ISS) پس از گذرانده شدن شش ماه در فضا، کاهش شدیدی در سرعت تصمیمگیری، دقت و توانایی پردازش دادهها را تجربه کردهاند. این نتایج نگرانیهای روزافزونی را در خصوص عوارض شناختی محتمل در مأموریتهای فضایی طولانیمدت به وجود آورده است.

عوامل محیطی و اثرات بر سلامت شناختی شرایط خاص فضا مانند کمرانگی، تشعشعهای ایونیزه و عدم وجود چرخههای طبیعی شبانهروزی، پیش از این به عنوان عوامل موثر بر سلامت جسمانی فضانوردان — از جمله اتروفی عضلات و افزایش ریسکهای قلبی — شناسایی شده بودند. با این حال، پیامدهای شناختی ناشی از پروازهای فضایی طولانیمدت تا به امروز کمتر مورد مطالعه و مستندسازی قرار گرفته بودند.

مکانیزم ارزیابی عملکرد مغزی در فضا شینا دو، محقق مرکز فضایی جانسون ناسا در هیوستون، به همراه همکارانش، کارکرد شناختی ۲۵ فضانورد را در طول مأموریتهای ایستگاه فضایی بینالملل پایش کردند. تیم پژوهشی ده آزمون متنوع طراحی نمودند که بخشهایی از آنها روی زمین (یکبار پیش از پرواز و دوبار پس از بازگشت) و بخش دیگری در حین اقامت در ایستگاه، هم در اوایل و هم در پایان مأموریت، اجرا شد.

این آزمونها بر ارزیابی ظرفیتهای شناختی متمرکز بودند، از جمله استدلال انتزاعی، میزان ریسکپذیری، تشخیص الگو در شبکه و تست توقف دمیدن بادکنک پیش از ترکیدن. نتایج حاصل نشان داد فضانوردان در محیط فضا برای گذراندن آزمونهای سنجش سرعت پردازش، حافظه کاری و دقت، زمان بیشتری را صرف میکردند، هرچند سطح دقت پاسخهایشان به طور کلی حفظ شده بود.

اگرچه کاهش کلی و دائم در تواناییهای شناختی یا اثرات طولانیمدت مشاهده نشد، اما پس از بازگشت به زمین، برخی شاخصها نظیر سرعت پردازش اطلاعات برای احیا به حالت پایه، نیازمند زمان بیشتری بودند.

ضرورت دادهسازی برای مأموریتهای مریخی الیزا رافائلا فره، محقق دانشگاه بیرکبک لندن، تأکید میکند که داشتن دادههای دقیق درباره اثرات شناختی سفرهای فضایی برای مأموریتهای انسانی آتی امری حتمی است و باید گردآوری دادهها برای درک کاملتر این پیامدها گسترش یابد مأموریت مریخ نه تنها از نظر زمان طولانیتر است، بلکه نیازمند استقلال بیشتری خواهد بود.

فضانوردان در مریخ بهدلیل فاصله زیاد و تأخیر در ارتباطات، تعامل محدودی با کنترل زمینی خواهند داشت. از این رو، آنان باید در تصمیمگیریها به طور کاملاً خودمختار عمل کنند و کارکرد شناختی قوی اهمیت حیاتی پیدا میکند.

قطعاً نمیخواهیم فضانوردانی در مریخ داشته باشیم که از نظر دقت، حافظه یا سرعت پردازش، واکنش کندی نشان دهند. آگاهی فضانوردان از محدودیتهای شناختی جو باور، محقق دانشگاه ایست آنگلیا در بریتانیا، معتقد است کاهش کارکرد شناختی در محیط غیرعادی فضا یک پدیده پیشبینیشونده است این یافته لزوماً موجب نگرانی عمیق نیست، اما آگاهی از آن سودمند است، بهویژه برای شناخت محدودیتهای انسانی در محیطهای سخت مانند فضا. باور میافزاید این موضوع فقط به نتایج آزمونها مربوط نمیشود، بلکه به درک فضانورد از تواناییهای स्वयं نیز وابسته است.

برای مثال، ما میدانیم در شرایط کمخوابی عملکرد ما کاهش مییابد، اما گاهی آگاهی از این افت کارکرد را نداریم. نتایج این پژوهش نشان میدهد که برنامهریزی و آمادگی برای مأموریتهای فضایی آینده باید به طور هدفمند شامل راهکارهای مدیریت و ارتقای توانمندیهای شناختی فضانوردان در مواجهه با شرایط خاص و چالشهای محیطی فضا باشد.