اختلال گسستگی شناخت انواع، علائم، تشخیص و روشهای درمان, اختلال گسستگی چیست؟\\اختلال گسستگی نوعی اختلال روانی است که در آن یکپارچگی میان افکار، احساسات، خاطرات و هویت فرد دچار اختلال شده و شخص ارتباط خود را با واقعیت از دست میدهد.
این وضعیت باعث میشود فرد در انجام کارهای روزمره و برقراری روابط اجتماعی دچار مشکل گردد.\\برای درک بهتر این مفهوم، میتوان به تجربهای رایج اشاره کرد گاهی هنگام مطالعه کتابی جذاب، فرد آنقدر در متن غرق میشود که از گذر ساعتها بیخبر रहता و از محیط پیرامون جدا میشود. این حالت گسستگی خفیف و موقت، نوعی سازوکار دفاعی طبیعی ذهن است.
ری اختلالات روانی، سه نوع اصلی از اختلال گسستگی تعریف شدهاند که در ادامه تشریح میشوند\\۱.
گسستگی همراه با فراموشی \\\\\مشخصه اصلی این نوع، فراموشی ناگهانی و گسترده است که مبرر عضوی یا پزشکی ندارد. فرد قادر به یادآوری اطلاعات مهم شخصی، رویدادهای تروماتیک یا حتی هویت خود نیست. این فراموشی میتواند از چند دقیقه تا ماهها و در موارد نادر سالها ادامه یابد. گاهی بیمار بهصورت ناگهانی از خانه یا محل کار دور شده و در شهرها پرسه میزند (حالت فرار گسستگی).\\۲.
اختلال تجزیه هویت \\این اختلال که پیشتر با نام اختلال هویت چندگانه شناخته میشد، با حضور دو یا چند هویت متمایز در یک فرد مشخص میشود.
این نوع خطرناکترین شکل گسستگی است، چرا که آمارها نشان میدهد حدود ۷۰ درصد از مبتلاها سابقه تلاش برای خودکشی داشتهاند.\\۳. اختلال شخصیتزدایی / غیرواقعیسازی (/ )\\در این نوع، فرد احساس میکند از بدن و افکار خود جدا شده و مانند یک ناظر بیرونی خود را تماشا میکند (شخصیتزدایی). محیط پیرامون نیز ممکن است مهآلود، بیروح یا غیرواقعی به نظر برسد (غیرواقعیسازی). ادراک زمان دچار اختلال شده و لحظهها بسیار کند یا سریع تجربه میشوند.
موارد مشاهده میشوند\\احساس ابهام و گنگبودن در قبال هویت شخصیجدایی احساسی از خود و محیط (احساس رباتی بودن)استرس شدید و مزمن در محیط کار و روابط بینفردیناتوانی در مدیریت هیجانات و تحمل استرسفراموشیهای مکرر برای رویدادها، اشخاص و اشیاءادراک اشیاء و اشخاص اطراف بهعنوان غیر واقعی یا دستکاریشدههمرویه با افسردگی، اضطراب، افکار خودکشی یا رفتارهای خودآسیبرسان\\علت و ریشههای اختلال گسستگی\\\\\ریشه اصلی این اختلال، تجربه تروماتیک شدید است که ذهن برای فرار از درد ناشی از آن، سازوکار گسستگی را فعال میکند.
کودکان که برای مدتی طولانی قربانی سوءاستفاده جسمی، جنسی، روحی یا نادیدهگرفته شدن بودهاند، یا در محیطهای پر از ترس و خشونت بزرگ شدهاند، بیش از دیگران مستعد این اختلالاند.
هویت کودک در حال شکلگیری است و او برای بقا، تجربیات را از منظر شخص سوم پردازش میکند؛ این الگوی مقابله میتواند در سنین بلوغ نیز تداوم یابد.\\گروههای پرریسک شامل\\قربانیان جنگ، تعقیب و بلایای طبیعیافراد ربودهشده یا شکنجهشدهکسانی که در کودکی تروماتیک تجربیات بدی داشتهاندبیماران با بیماریهای مزمن و سختدرمان در اوایل زندگی\\پیامدها و اختلالات همرویه\\بدون درمان، اختلال گسستگی میتواند زمینهساز بروز مشکلات جدیتری گردد، از جمله\\اختلالات غذاخوری (انورکسیا، بولیمیا)اختلال شخصیت (بهویژه مرزی و پرهیزکارانه)اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)اختلال عملکرد جنسیاعتیاد به الکل و مواد مخدر بهعنوان خوددرمانیافسردگی بالینی و اختلالات اضطرابتخریب روابط عاطفی، خانوادگی و شغلیخودآسیبرسانی (برش، سوختن، ضربه زدن به خود)اختلالات خواب (کابوس، بیخوابی، راهرفتن در خواب)نشانههای جسمانی بدون دلیل عضوی (تشنجهای غیرصرعی، سرگیجه، احساس بیوزنی)\\فرآیند تشخیص اختلال گسستگی\\تشخیص قطعی تنها از طریق روانپزشک یا روانشناس بالینی امکانپذیر است و بر اساس معیارهای انجام میشود.
مراحل تشخیص شامل\\معاینه جسمی و عصبی انجام آزمایشهای تصویربرداری مغز (MRI، EEG) و آزمایشهای خون برای رد علل عضوی مانند تومور، اپیی یا آسیب مغزی.ارزیابی روانکاوی مصاحبه بالینی ساختاریافته، پرسشنامههای استاندارد (مانند ) و جمعآوری اطلاعات از خانواده با رضایت بیمار.مقایسه با معیارهای تطبیق علائم بهدستآمده با معیارهای تشخیصی رسمی برای تعیین نوع و شدت اختلال.\\روشهای درمان اختلال گسستگی\\برنامه درمانی فردیسازی شده و بر اساس نوع و شدت اختلال تدوین میشود.
دو ستون اصلی درمان عبارتند از\\۱.
رواندرمانی (روش اصلی و موثرترین)\\رواندرمانی با رویکردهای متنوعی انجام میشود\\درمان شناختی-رفتاری (CBT) شناسایی و تغییر الگوهای فکری ناسالم و یادگیری مهارتهای مقابله با استرس.درمان رفتار دیالکتیک (DBT) تنظیم هیجان، تحمل تنفر و آگاهی لحظهبهلحظه.درمان تمرکز بر تروما (EMDR، CPT) پردازش خاطرات تروماتیک ریشهگسستگی.درمان سیستمهای خانواده داخلی (IFS) کار بر روی بخشهای مختلف شخصیت برای یکپارچهسازی.\\فرآیند درمانی معمولاً سه فاز دارد ثباتسازی و ایمنی، پردازش تروما، و یکپارچهسازی هویت/شخصیت.
ایجاد اتحاد درمانی مطمئن، پیشنیاز هرگونه پردازش تروماتیک است.\\۲.
دارودرمانی (مکمل و علائممحور)\\داروی خاصی برای درمان مستقیم گسستگی وجود ندارد، اما روانپزشکان برای کنترل علائم همرویه دارو تجویز میکنند\\ضدافسردگیها (SSRI/SNRI) برای افسردگی و اضطرابضداضطرابها برای کاهش استرس فیزیولوژیکمثبتکنندههای حال و ضد روانپریشی (در اختلال تجزیه هویت با علائم روانپریشی)داروهای خوابآور برای بیخوابی و کابوس\\پیشگیری و مداخله زودرس\\پیشگیری اولیه با کاهش تروماتیکهای کودکی امکانپذیر است.
تقویت مهارتهای والدین، حمایت اجتماعی از خانوادههای در ریسک، و آموزش مهارتهای مقابله به کودکان میتواند احتمال بروز اختلال را کاهش دهد.
اگر کودک قربانی آزار (بهویژه آزار جنسی) شده باشد، مراجعه فوری به روانکاو کودک و آغاز مداخلههای مبتنی بر شواهد (مانند ) در هفتههای اول، شانس بهبود کامل را بهشکل چشمگیری بالا میبرد و از مزمن شدن و پیچیدهسازی اختلال جلوگیری میکند.\\پشتیبانی مداوم از خانواده، ایجاد محیط امن و پیشبینیپذیر، و پیگیری منظم درمانی، کلیدهای پیشگیری از بازگشت و بهبود کیفیت زندگی در بلندمدت هستند.
